Twintig jaar Logius: samen bouwen aan het digitale fundament van morgen

Hoe blijft de digitale overheid betrouwbaar, veilig en toegankelijk in een wereld waarin technologie en maatschappelijke ontwikkelingen elkaar steeds sneller opvolgen? Die vraag stond donderdag 29 oktober centraal tijdens de Logius Roadshow 2026 in Gooiland in Hilversum. In het jaar waarin Logius twintig jaar bestaat, blikten professionals uit overheid en publieke sector terug op de ontwikkeling van de digitale overheid. Maar er werd vooral ook vooruitgekeken: welke keuzes zijn nodig om het digitale fundament van Nederland klaar te maken voor de toekomst?

Twintig jaar digitale overheid: lessen uit het verleden

Wat in 2006 begon als een organisatie voor het beheer van gemeenschappelijke ICT-voorzieningen, groeide uit tot een belangrijke schakel in de digitale dienstverlening van de overheid. Voorzieningen zoals DigiD, MijnOverheid en Digipoort maken het mogelijk dat burgers, ondernemers en overheidsorganisaties veilig en betrouwbaar digitaal zaken kunnen doen.

Tijdens een panelgesprek onder leiding van dagvoorzitter Robert Daverschot blikten betrokkenen van het eerste uur en huidige bestuurders terug op de ontwikkeling van Logius. Cor Franke, Steven Luitjens, Frans Hietbrink, Lindy van de Westelaken en Bert Voorbraak bespraken de keuzes, uitdagingen en lessen die de organisatie hebben gevormd.

Een belangrijke succesfactor kwam steeds terug: samenwerking. Vanaf het begin was het noodzakelijk om beleidsmakers, opdrachtgevers en uitvoeringsorganisaties samen aan tafel te brengen. Niet alleen om gezamenlijke voorzieningen te ontwikkelen, maar ook om verschillende belangen af te wegen en verantwoordelijkheid te delen. Die samenwerking blijft onmisbaar. Zeker nu de digitale overheid voor nieuwe uitdagingen staat.

Digitale weerbaarheid en financiële druk

De afhankelijkheid van digitale voorzieningen is de afgelopen twintig jaar sterk gegroeid. Daarmee zijn ook de eisen aan beschikbaarheid, veiligheid en betrouwbaarheid toegenomen. Tijdens het panelgesprek werd teruggeblikt op de discussie over digitale soevereiniteit en de voorgenomen overname van Logius-leverancier Solvinity. Die ontwikkelingen onderstreepten het belang van inzicht in digitale afhankelijkheden en een goede voorbereiding op mogelijke risico's.

Tegelijkertijd staan overheidsorganisaties voor omvangrijke vernieuwingstrajecten en financiële taakstellingen. Dat vraagt om scherpe keuzes. De oproep tijdens de Roadshow was daarom om verder te kijken dan de belangen en begrotingen van de eigen organisatie. Juist door gezamenlijk prioriteiten te stellen en kennis en middelen te bundelen, kan de overheid blijven investeren in betrouwbare digitale dienstverlening.

De toekomst is niet te voorspellen, maar wel te verkennen

Hoe ziet de digitale overheid er in 2046 uit? Volgens toekomstonderzoeker Patrick van der Duin is dat niet met zekerheid te voorspellen. In zijn keynote Digitale overheid van de toekomst liet hij zien hoe organisaties zich met toekomstscenario's kunnen voorbereiden op uiteenlopende ontwikkelingen.

Daarbij spelen verschillende onzekerheden een rol. Hoe snel worden nieuwe technologieën toegepast? Hoe ontwikkelt het vertrouwen in de overheid zich? Welke financiële middelen zijn beschikbaar? En welke invloed hebben grote technologiebedrijven op de digitale samenleving?

Van der Duin daagde deelnemers uit om bestaande aannames ter discussie te stellen en ook buiten de eigen sector te kijken. Door verschillende toekomstbeelden te onderzoeken, kunnen organisaties beter anticiperen op veranderingen en bewustere strategische keuzes maken.

Dat de technologische ontwikkelingen de deelnemers bezighouden, bleek uit een interactieve peiling. Van de bijna 300 respondenten wees 47 procent technologische ontwikkelingen aan als de belangrijkste onzekerheid voor hun werk.

Van digitale toegang tot gegevensuitwisseling

Hoe die toekomst er in de praktijk uit kan zien, kwam aan bod tijdens vijftien verschillende break-outsessies, verdeeld over drie rondes. Daarin gingen deelnemers met specialisten in gesprek over concrete ontwikkelingen binnen de digitale overheid.

Zo werd vooruitgekeken naar nieuwe inlogmiddelen en de NL Wallet, waarmee burgers in de toekomst op andere manieren digitaal zaken kunnen doen. Ook de doorontwikkeling van MijnOverheid stond op het programma: van een plek waar burgers informatie en berichten ontvangen naar een omgeving waarin zij steeds meer overheidszaken direct kunnen regelen.

Andere sessies gingen over de ontwikkeling van Overheid.nl als centrale wegwijzer naar overheidsinformatie, het Federatief Datastelsel voor betere gegevensuitwisseling en de rol van open standaarden bij het verminderen van digitale afhankelijkheden.

Ook digitale veiligheid kreeg volop aandacht. Onderwerpen als post-quantumcryptografie, de vernieuwing van PKIoverheid-certificaten en de ontwikkeling van centrale platformdiensten lieten zien welke technische veranderingen nodig zijn om de digitale overheid ook in de toekomst veilig en betrouwbaar te houden. De rode draad: technologische vernieuwing vraagt niet alleen om nieuwe oplossingen, maar ook om gezamenlijke afspraken en samenwerking tussen organisaties.

Een digitale overheid die voor iedereen werkt

Naast technologie en infrastructuur was er aandacht voor de mensen die van digitale overheidsdiensten gebruikmaken. Niet iedereen kan even gemakkelijk digitaal zaken doen met de overheid. Ook vertrouwen in digitale dienstverlening is niet vanzelfsprekend. Daarom vraagt een toekomstbestendige digitale overheid om meer dan goed werkende techniek. Digitale diensten moeten begrijpelijk, toegankelijk en betrouwbaar zijn, met ondersteuning voor mensen die daar behoefte aan hebben. Die maatschappelijke opdracht blijft richtinggevend bij de verdere ontwikkeling van het digitale fundament.

Digitale autonomie: van ambitie naar praktijk

De Roadshow werd afgesloten met een gesprek tussen Gerdine Keijzer-Baldé van het ministerie van Economische Zaken en Aik van Eemeren van de gemeente Amsterdam over de nieuwe koers van de digitale overheid. Centraal stond de vraag hoe de overheid haar digitale autonomie kan vergroten en minder afhankelijk kan worden van grote technologieleveranciers. Daarbij werd duidelijk dat digitale autonomie niet betekent dat alle afhankelijkheden moeten verdwijnen, maar dat organisaties bewuster moeten kunnen kiezen van welke leveranciers en technologieën zij afhankelijk willen zijn. De gemeente Amsterdam liet zien welke uitdagingen dat in de praktijk oplevert. Nederlandse en Europese alternatieven bieden kansen, maar bestaande contracten, systemen en investeringen maken overstappen niet eenvoudig. De afsluitende boodschap: digitale autonomie vraagt niet alleen om ambities, maar vooral om inzicht in afhankelijkheden en concrete keuzes bij de inkoop en inrichting van ICT.

Samen verder bouwen

De Logius Roadshow brengt jaarlijks professionals uit overheid en publieke sector samen om kennis te delen, praktijkervaringen uit te wisselen en nieuwe verbindingen te leggen. Ook deze editie bood ruimte om met specialisten en andere organisaties in gesprek te gaan over de uitdagingen van de digitale overheid.

Twintig jaar Logius laat zien wat gezamenlijke inspanningen kunnen opleveren. De technologie, verwachtingen en maatschappelijke omstandigheden veranderen, maar de belangrijkste les uit het verleden blijft actueel: een betrouwbaar en toekomstbestendig digitaal fundament bouwen we samen.

Meer weten?

Bekijk het programma en de verschillende onderwerpen op logius.nl/roadshow.