Machtigen, beter voor elkaar

Jaarlijks regelen miljoenen Nederlanders zaken bij verschillende publieke dienstverleners. Er zijn mensen die dit echter niet zelf kunnen, willen of mogen doen. Zij kunnen iemand vrijwillig machtigen om bepaalde zaken namens hen te doen of zij hebben een wettelijk vertegenwoordiger die hun zaken regelt.

Samen met publieke dienstverleners werkt programma Machtigen van Logius aan het uitbreiden van de digitale mogelijkheden voor bovengenoemde groepen.

Vrijwillig machtigen

Burgers en organisaties die moeite hebben met digitalisering en/of regelwerk bij de overheid liever uitbesteden, hebben het recht om zich te laten vertegenwoordigen door iemand anders. Hiervoor is een machtiging nodig. We spreken dan van ‘vrijwillig machtigen’. Een machtiging registreren kan nu al op www.machtigen.digid.nl. De machtiging kan gebruikt worden voor bepaalde taken, zoals bijvoorbeeld het doen van belastingaangifte. Als er meer publieke dienstverleners aansluiten, kunnen er voor meer taken/diensten straks machtigingen geregistreerd, geactiveerd en gebruikt worden.

Wettelijke vertegenwoordiging

Mensen die onder curatele of bewind staan mogen zelf geen zaken regelen bij de overheid. Zij hebben de plicht om zich wettelijk te laten vertegenwoordigen door bijvoorbeeld curatoren, bewindvoerders of mentoren. Ook ouders/voogden van minderjarige kinderen zijn wettelijke vertegenwoordigers. Strikt genomen hebben we het hier niet over machtigen (omdat het hier geen vrijwillige handeling betreft) maar over een plicht tot ‘vertegenwoordiging.’ Voor wettelijke vertegenwoordigers gaan de digitale mogelijkheden gefaseerd uitgebreid worden.

Veilig en betrouwbaar zaken (laten) doen

Er zijn authenticatiemiddelen nodig om bij de overheid veilig digitale diensten en producten af te nemen voor, - of te laten afnemen door-, een ander. Burgers moeten inloggen met DigiD en voor bedrijven is eHerkenning nodig. Veel burgers ‘lenen’ hun DigiD ‘uit’ om digitaal zaken te laten regelen. Dienstverleners verhogen echter de komende jaren de betrouwbaarheidsniveaus van DigiD en eHerkenning waardoor dit lastig (en in de toekomst onmogelijk) wordt. Met een digitale machtiging en extra digitale mogelijkheden voor wettelijk vertegenwoordigers, is dit straks ook niet meer nodig.

Waar werkt het programma Machtigen aan?

Programma Machtigen van Logius ontwikkelt en realiseert een machtigingsoplossing waar publieke dienstverleners op kunnen aansluiten. Wat levert dit op?

  • Door straks aan te sluiten op de nieuwe voorzieningen wordt het mogelijk voor dienstverleners om burgers en bedrijven voor meer zaken een digitale machtiging te laten gebruiken.
  • Wettelijke vertegenwoordigers krijgen meer digitale mogelijkheden om zaken veilig regelen voor een ander bij de dienstverlener.
  • Het wordt voor burgers en organisaties eenvoudiger gemaakt om een machtiging digitaal te registeren, te activeren en te gebruiken.

Daarnaast wordt er onderzoek naar de haalbaarheid van andere soorten machtigen gedaan, zoals wellicht een nabestaandenmachtiging.

Samen verder komen met machtigen

Wilt u mee denken, doen of gewoon op de hoogte blijven? Meld u dan via machtigen@logius.nl.

Nederland digitaliseert en dat biedt kansen om zaken slimmer te doen. Met de overheidsbrede Agenda Digitale Overheid ‘NL DIGIbeter’ willen we samen deze kansen beter benutten. Logius heeft samen met diverse organisaties gewerkt aan het opstellen van deze agenda. Lees meer over de doorvertaling van de thema’s uit deze agenda naar concrete acties en resultaten voor Logius.

Vaak gestelde vragen:

Jaarlijks regelen miljoenen Nederlanders zaken bij verschillende overheidsinstanties. Er zijn mensen die dit echter niet zelf kunnen, willen of mogen doen. Zij kunnen iemand vrijwillig machtigen om bepaalde zaken namens hen te doen of zij hebben een wettelijk vertegenwoordiger die hun zaken regelt. Het regelen en gebruiken van deze machtiging is in veel gevallen nog een papieren proces. Dit gaat veranderen. Als overheid (plus alle organisaties met een publieke taak, zoals ziekenhuizen) willen we er namelijk continu voor zorgen dat iedereen in Nederland makkelijk, snel en betrouwbaar (digitaal) zaken kan doen met ons. Ook diegenen die dit niet kunnen, willen of mogen. Zo zorgen we ervoor dat de publieke dienstverlening voor iedereen digitaal toegankelijk blijft.

Ja, dat klopt. Er is een onderscheid tussen vrijwillig machtigen en wettelijke vertegenwoordiging:

  • Als een burger een andere burger of bedrijf (of andersom) machtigt gaat het om een actieve en vrijwillige handeling en spreken we dus van ‘vrijwillig machtigen’. 
  • Ouders/voogden regelen de zaken voor hun minderjarige kind(eren). Curatoren, mentoren en bewindvoerders hebben (in veel gevallen van de rechter) de bevoegdheid gekregen om burgers/bedrijven die onder curatele/mentorschap/bewind zijn gesteld te vertegenwoordigen. We spreken in beide gevallen van ‘wettelijke vertegenwoordiging’. Het gaat hier om een plicht tot vertegenwoordiging. Strikt genomen noemen we dit dan ook niet ‘machtigen’ omdat het hier geen vrijwillige vertegenwoordiging betreft.

Er zijn verschillende redenen waarom het machtigen anders kan en moet:

  • Het regelen en gebruiken van een machtiging gaat nog vooral op papier. Het is een tijdrovend en administratief proces. Dit kan sneller en makkelijker als het ook digitaal kan.
  • Burgers die hun DigiD ‘uitlenen’ om digitaal zaken te laten regelen geven daarmee iemand anders toegang tot veel persoonlijke gegevens. Dit kan tot misbruik en inbreuk op de privacy leiden. Dienstverleners verhogen de komende jaren de betrouwbaarheidsniveaus van DigiD en eHerkenning om hun producten en diensten ook in de toekomst veilig, digitaal aan te kunnen bieden. Hierdoor wordt het lastig (en in de toekomst onmogelijk) om met DigiD inloggegevens van iemand anders in te loggen.  Met een digitale machtiging en extra digitale mogelijkheden voor wettelijk vertegenwoordigers, is dit straks niet meer nodig.
  • Een toekomstbestendig en eenduidig stelsel van afspraken en voorzieningen zal dienstaanbieders moeten gaan ontzorgen. Door hier op aan te sluiten kunnen dienstaanbieders namelijk hun ‘klanten’ (burgers en organisaties) de mogelijkheid bieden om zaken vrijwillig te (laten) regelen voor/door een ander (aansluiten op DigiD Machtigen is nu al mogelijk). Daarnaast hebben bijvoorbeeld curatoren en bewindvoerders bij publieke dienstverleners die straks zijn aangesloten de mogelijkheid zaken voor hun cliënten veilig en betrouwbaar digitaal te regelen.
  • Participatie en inclusie van niet-digivaardigen in de digitaliserende samenleving zijn belangrijke doelstellingen van het huidige kabinet. Niet-digivaardigen moeten laagdrempelig hulp kunnen inschakelen bij het doen van (fysieke of digitale) zaken met de overheid. Een machtiging registreren en gebruiken moet daarom eenvoudiger worden.

Veel zaken met de overheid zijn al digitaal te regelen. Maar als iemand dit niet meer kan, wil of mag, moet hij/zij zich door iemand anders laten vertegenwoordigen. In de meeste gevallen kan dit nog niet digitaal; het is een papieren proces. Gebeurt er dan nog helemaal niets digitaal? Bij een aantal overheidsinstanties kun je, naast het ‘papieren machtigen’, ook al iemand digitaal machtigen (of zelf digitaal gemachtigd worden) om vervolgens zaken online te regelen (via DigiD Machtigen, B2 of eHerkenning). Helaas is ook bekend dat veel mensen hun DigiD ‘uitlenen’ aan een ander om namens hen online in te loggen en digitaal zaken te regelen. Dat werkt misbruik van persoonlijke gegevens in de hand.

Naast een digitale machtiging aanvragen via www.machtigen.digid.nl (vrijwillig machtigen) kan het ook telefonisch via de DigiD Helpdesk.

Iedereen profiteert van de aanstaande veranderingen op het gebied van machtigen en digitale dienstverlening. Zo kunnen burgers die moeite hebben met het administratief en digitaal regelen van zaken iemand anders toestemming geven (middels een machtiging) om voor hen veilig bepaalde zaken te kunnen doen (denk aan de belastingaangifte) zonder dat daarbij toegang wordt verleend tot andere persoonlijke gegevens (bijvoorbeeld medische gegevens). Maar ook iemand die geen tijd of geen zin heeft om bepaalde zaken te regelen kan dit veilig en betrouwbaar uitbesteden, middels een machtiging, aan bijvoorbeeld een boekhouder of administratiekantoor. Ook zijn er in Nederland mensen die zelf geen zaken mogen regelen met de overheid omdat ze bijvoorbeeld minderjarig zijn of onder curatele of bewind staan.

Het gaat voor mensen (burgers, professionals en organisaties) makkelijker worden om iemand te machtigen, en/of gemachtigd te worden. Daardoor kan men op een makkelijke en betrouwbare manier digitaal zaken (laten) doen voor/door een ander bij een dienstaanbieder met een publieke taak. Die publieke dienstverlener moet dan wel aangesloten zijn op de machtigingsvoorzieningen. Bijvoorbeeld voor ouders wordt het makkelijker; zij kunnen met hun eigen inlogmiddel het medisch dossier van hun minderjarige kind inzien. Of bijvoorbeeld curatoren en bewindvoerders; zij kunnen hun cliënten beter bijstaan als ze als wettelijk vertegenwoordiger zaken digitaal kunnen regelen. Dit resulteert in lagere administratieve lasten. Een ander voorbeeld: mensen die minder digivaardig zijn of simpelweg geen zin hebben om bijvoorbeeld de belastingaangifte te doen of een toeslag bij de gemeente aan te vragen kunnen met een digitale machtiging iemand anders veilig toestemming geven om dit voor hen te regelen, zonder dat die andere persoon toegang krijgt tot alle persoonlijke gegevens. Die aanpak biedt dus vooral betrouwbaarheid, gemak en veiligheid bij het (laten) regelen van zaken bij publieke dienstverleners (bijv. overheden en zorginstellingen zoals ziekenhuizen).

Een toekomstbestendig en eenduidig stelsel van afspraken en voorzieningen zal dienstaanbieders moeten gaan ontzorgen. Dienstaanbieders hoeven niet op een veelheid aan voorzieningen aan te sluiten, maar op één voorziening: de bevoegdheidsverklaringsdienst en/of een routeringsvoorziening. Die dienst ontsluit op gestandaardiseerde wijze alle vormen van machtigingen en wettelijke vertegenwoordiging.

Het regelen en kunnen gebruiken van een digitale machtiging moet dus eenvoudiger worden. Programma Machtigen van Logius ontwikkelt en realiseert daarom een machtigingsoplossing die door alle publieke dienstaanbieders gebruikt kan gaan worden. Alle dienstaanbieders worden geacht deze voorzieningen te gaan gebruiken. Door deze voorziening te implementeren maken dienstverleners met een publieke taak het mogelijk:

  • voor wettelijke vertegenwoordigers om veilig digitaal zaken te regelen voor een ander;
  • voor burgers, professionals en organisaties om eenvoudig een machtiging digitaal te registeren, te activeren en te gebruiken.

Daarnaast onderzoekt het programma de haalbaarheid van andere soorten machtigen, zoals bijvoorbeeld een nabestaandenmachtiging.

In het Tactisch Voorportaal en de Stuurgroep van Programma Machtigen zijn diverse publieke dienstverleners vertegenwoordigd. Communicatieadviseurs van dienstaanbieders worden uitgenodigd om deel te nemen aan de Communicatie werkgroep Machtigen. Verschillende communicatiethema’s zullen hier besproken worden en in samenspraak worden communicatiemiddelen ontwikkeld en geproduceerd. Aanmelden voor deze werkgroep kan via gabie.oostervink@logius.nl (Communicatieadviseur programma Machtigen).

Dat is afhankelijk van het moment dat de publieke dienstverleners kunnen en gaan aansluiten op de voorzieningen die hiervoor gebouwd worden. Op dit moment is het zo dat een professioneel bewindvoerder in veel gevallen nog niet digitaal zaken kan doen namens zijn/haar belanghebbende, zonder het authenticatiemiddel van de belanghebbende (onrechtmatig) te gebruiken. Logius ontwikkelt en realiseert daarom een oplossing die publieke dienstaanbieders na implementatie kunnen aanbieden aan hun klanten. Dit najaar worden de eerste voorzieningen getest door enkele dienstverleners. De verwachting is dat vanaf 2020 alle publieke dienstverleners de voorzieningen kunnen gaan implementeren. Dit zal gefaseerd gaan gebeuren. Het is aan de dienstverleners zelf om het moment van implementatie te kiezen. Daarnaast bepalen zij ook welke diensten wettelijk vertegenwoordigers digitaal namens een belanghebbende kunnen afnemen